Nghệ nhân Nguyễn Thị Dần: “Pho sách sống” về loài hoa sen Bách Diệp

16:53:05 21/02/2020

Ở tuổi 97, lão nghệ nhân Nguyễn Thị Dần không còn khỏe như vài ba năm trước đây nhưng cụ vẫn đam mê được làm việc, được ướp chè sen nức tiếng đượm đà hương vị Hà Thành.



 
Một mùa hoa sen mới lại sắp đến sau vài ba tháng nữa và những gói chè ướp sen Bách Diệp Tây Hồ đượm đà hương vị Hà Thành sẽ lại được ra đời dưới những đôi bàn tay điệu nghệ và niềm đam mê xen lẫn tự hào của những người dân nơi đây. Cụ Nguyễn Thị Dần không chỉ là một trong những nghệ nhân cao tuổi nhất Quảng Bá, Tây Hồ mà còn là một trong số những cụ già cao tuổi hiếm hoi của vùng trời nước nên thơ này. Cụ Dần như một “pho sách sống” quý giá cất giữ những bí mật về loài hoa sen Bách Diệp chỉ có duy nhất ở Hồ Tây, cùng những “bí kíp” về cách ướp chè sen cũng như những nét văn hóa tinh túy, độc đáo tồn tại ở Tây Hồ xuyên hai thế kỉ.

Làm là lỗ nhưng vẫn cứ ham 
 
Hầu như không ai ở làng cổ Tây Hồ xưa, nay là Quảng Bá, Tây Hồ còn nhớ về lịch sử ra đời hay sự xuất hiện của loài sen quý- sen Bách Diệp - ở vùng trời nước mơ màng, lãng đãng khói sương này. Cụ Dần cũng vậy, cụ không biết loài sen đại đóa ấy có tự bao giờ, chỉ biết khi mình sinh ra và lớn lên đã thấy bát ngát những đầm sen và tắm mình trong hương thơm ngào ngạt của loài sen quý giá mỗi độ mùa về. Ngày đó làng cổ ven Hồ Tây vẫn thênh thang đầm, hồ, ao chứ không ken dày, nhằng nhịt những nhà ngang, ngõ dọc như bây giờ, và cả vùng được phủ kín bởi những ao sen, đầm sen thơm ngát. Nhà nhà hái hoa đi bán, đâu đâu cũng thấy ướp chè. Bởi vậy, từ khi biết nhuộm răng, cụ Dần đã tấp tểnh gánh sen đi bán dạo, 20 tuổi chính thức chọn việc chạy chợ để sinh nhai. Rồi cứ thế người này mua sen, người kia nhờ ướp, quen việc, cô thôn nữ ấy bắt đầu chuyển hẳn sang chuyên ướp chè sen.


Cụ Nguyễn Thị Dần, nghệ nhân ướp chè sen Bách Diệp,  năm nay đã 97 tuổi, là nghệ nhân cao tuổi nhất của làng nghệ nhân Quảng Bá, Hồ Tây, Hà Nội.
 
Nếu nói làm nghề ướp chè sen có lời có lãi không thì cụ Dần hay bất cứ nghệ nhân nào của Quảng Bá cũng nói ngắn gọn một câu là: “Không!”. Với hơn 70 năm đam mê nghiệp ướp chè sen, cụ Dần hiểu: Cứ đằng thằng mà nói, nếu mướn đầm, mướn người làm việc: từ thau dọn đầm, trồng thả sen rồi trông coi đầm, hái ngắt hoa từ 3 tới 4 giờ sáng để ướp chè cho đúng thời điểm (hoặc mang bán sớm cho tươi, vì riêng với hoa sen ướp chè không thể để qua ngày, cứ qua đêm là phải bỏ, hái hôm nào ướp ngay hôm đó) thì chỉ tính bán hoa hay ướp chè sẽ… lỗ.
 
Thêm vào đó, cùng với sự phát triển của đời sống, các đầm sen ngày càng thu hẹp lại, nhường cho các ngôi nhà mới mọc lên; đồng thời các loại chè được làm với công nghệ cao, đóng gói đẹp, tiện lợi, có giá thành rẻ ra đời, đã khiến hầu hết bà con của các làng cổ ven Tây Hồ bỏ nghề, bỏ nghiệp làm công việc khác. Nhưng cụ Dần vẫn bám nghề say nghiệp. Niềm đam mê công việc của cụ giống như cụ nghiện uống loại chè đậm đà hương vị sen Bách Diệp bao lâu nay, không thể nào bỏ được.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Dần đang hướng dẫn cho các cháu nhỏ, thế hệ nghệ nhân tương lai.
 
Truyền nghề, truyền cả niềm tự hào và đam mê công việc cho cháu con
 
Nghệ nhân Nguyễn Thị Dần chia sẻ: “Mỗi vùng đất có một đặc trưng riêng, gắn với những nghề nghiệp mưu sinh khác nhau. Làng mình có loài sen đại đóa Bách Diệp hàng trăm cánh, không đâu ở Việt Nam có, lại có nghề ướp trà mang bản sắc riêng của đất Hà thành nên mình phải gìn giữ và phát huy”.
 
Để giữ nghiệp tổ tiên để lại và giúp con cháu duy trì đời sống ổn định làm nghề, cụ Dần không chỉ truyền dạy các “bí kíp” ướp chè mà còn truyền lại cả kinh nghiệm tận dụng các nguyên liệu sau khi ướp chè để bán như: tận dụng chè vụn sau khi đóng gói để dành uống cả năm hoặc đem cho bà con chòm xóm, những người không làm nghề; cũng có nhiều người bán trà đá mua chè vụn này về trộn với chè khô để bán; lấy “gạo sen” sau khi đã ướp, được sàng lọc ra để bán riêng - một kg gạo sen tươi chỉ được vài lạng gạo khô và bán cũng được giá: 200 ngàn đồng một lạng gạo sen khô - người ta dùng để hãm uống hoặc cũng mua chè ngon về trộn vào uống dần; lá sen con bán cùng hoa sen thì đem phơi khô bán cho phụ nữ uống để giảm cân; cánh hoa sen nhỏ bên trong cũng phơi khô đem bán; cái tua hoa sen bên trong cũng phơi khô, có rất nhiều người mua. Người ta mua để chữa bệnh tiểu đường, để ngâm rượu uống cho thơm, bổ và chữa mất ngủ… Mỗi thứ một tí bù vào. 


Lão nghệ nhân Nguyễn Thị Dần sum vầy cùng con cháu trong vụ làm sen ướp chè mùa sen 2019.
 
Ngoài ướp chè sen, cụ Dần còn ướp chè hoa nhài, hoa bưởi, hoa cúc. Mỗi mùa một loại thêm vào. Bên cạnh việc sinh nhai với nghề thủ công truyền thống, mỗi vụ sen về, cụ Dần lại kêu gọi con cháu tới đầy nhà sum vầy cùng làm việc. Nếu để tính tiền trả nhân công thì không thể xuể, thậm chí có ngày mải làm không ai kịp ăn đúng bữa, có người gặp việc chạy đi chẳng kịp ăn gì, chỉ cốt làm cho vui, cho tinh thần phấn chấn, thêm tình gắn kết, thêm niềm tự hào về nghề truyền thống đặc trưng của vùng trời nước mơ màng thiêng liêng này. Rồi mỗi người lại tìm góc nào đó đẹp chụp ảnh kỉ niệm đưa lên mạng xã hội, vừa là “khoe” nét đẹp riêng của quê mình, vừa quảng bá cho sản phẩm đặc sắc mang hương vị Hồ Tây. Nhìn con cháu háo hức, rạng rỡ và đam mê công việc, cụ Dần cảm thấy sung sướng, rưng rưng trong lòng...
 

Thục Nhi/GĐTE


 

 

To Top
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Trang điện tử http://www.giadinhvatreem.vn/ phải được sự đồng ý bằng văn bản của Tạp chí Gia đình và trẻ em.