Vì sao trẻ nói dối?

10:22:50 08/03/2016

Trong cuộc sống thường nhật ở các gia đình, chẳng ai có thể khẳng định con mình không bao giờ nói dối. Thông thường trẻ em nói dối có thể do vô tình, nhưng cũng có khi chúng cố tình nói dối mặc dù trẻ biết nói thế là không đúng, không phải nhưng vẫn cứ nói sai sự thật. Và điều này nếu cha mẹ làm ngơ, sẽ rất có hại cho việc hình thành tính cách của trẻ.



 
Cần dạy con sống trung thực từ nhỏ. Ảnh: KT
 
Tâm hồn của trẻ như tờ giấy trắng, chúng ngây thơ, hồn nhiên, thấy gì nói đó. Chúng ta vẫn thường nói “Đi hỏi già, về nhà hỏi trẻ” để nhấn mạnh tính trung thực của trẻ. Vậy do đâu mà trẻ nói dối? Các nhà tâm lý đã chỉ ra mấy nguyên nhân sau khiến trẻ nói dối và cha mẹ cần biết để tìm phương pháp uốn nắn, dạy dỗ con.
 
Trẻ nói dối vì sợ: Chị Lan cho con tới nhà bạn chơi. Cu Tuấn con chị  bằng tuổi con bạn chị nên rất nhanh chóng kết bạn với nhau. Khi hai bà mẹ đang say sưa buôn chuyện thì nghe xoảng một cái, liền vội vàng chạy vào phòng trong thì thấy bức tượng thần vệ nữ bằng sứ chị Hà để trên kệ sách đã rơi vỡ tan tành, còn hai đứa trẻ sợ sệt nép vào nhau. Chị Hà hỏi tại sao lọ vỡ, cu Hùng liền mách tại bạn Tuấn nhờ con trèo lên lấy xuống để xem nên con lấy và bị trượt tay. Thấy con nói vậy, chị Hà không mắng nữa dọn dẹp hết mảnh vỡ, còn chị Lan liền đưa con về. 
Về đến nhà, cu Tuấn hậm hực: “Bạn Hùng nói dối mẹ ạ. Chính bạn ấy bảo con lấy bức tượng ấy làm bia để ném tên vào thi xem ai trúng nhiều hơn. Bạn ấy ném mạnh quá nên tượng đổ xuống vỡ. Thế mà bạn ấy đổ lỗi cho con”. Chị Lan đành dỗ con, hôm nào sang sẽ nói lại với mẹ bạn Hùng để mẹ bạn ấy hiểu con.     
 
Trong trường hợp trên, trẻ em vốn ham vui, ham chơi, nhìn sự việc một cách nông cạn, chỉ biết cái trước mắt mà không nghĩ tới hậu quả kế tiếp. Đến khi chúng sực tỉnh thì mọi việc đã lỡ. Lúc ấy trẻ mới biết sợ, vì đối phó với cha mẹ và muốn mình được an toàn không bị phạt và quở trách trẻ sẽ nói dối. Vì thế, người lớn cần tìm hiểu rõ nguyên nhân gây ra sự việc, để từ đó chỉ ra những sự “lươn lẹo” của trẻ mà dạy bảo con. 
 
Nhưng chúng ta cũng cần lưu ý trường hợp ngược lại, cũng vì sợ mà trẻ nói dối. Bởi cũng có khi trẻ nói thật, nhưng người lớn không tin và dùng uy lực để hù dọa. Do sợ hãi, trẻ đã nói dối theo đúng ý cha mẹ. Như vậy, chúng ta đã vô tình đẩy  trẻ đến chỗ cố tình nói dối.  Vì vậy, khi con nói với bạn sự thật bạn đừng chỉ trích và không nên phạm sai lầm bằng cách nói: “Nếu con nói với mẹ sự thật, mẹ sẽ không phạt con và ngược lại”. Thay vì vậy, có thể nói “Nếu con nói dối, con sẽ gặp phải vấn đề rắc rối lớn!” Điều đó sẽ khuyến khích trẻ nói thật.
 
Trẻ nói dối vì hám danh: Trẻ con thường hay ganh đua, so bì nhau và muốn được bạn khác nể phục nên đã nói dối. Một số trường hợp nói dối này thường vô hại, nhưng nếu cha mẹ coi thường không uốn nắn thì sẽ là một trong các thói xấu gây hậu quả nghiêm trọng sau này. Thậm chí, nếu một người trưởng thành vì hám danh làm càn bằng mọi giá thì dễ vi phạm pháp luật, trở thành một tội phạm của xã hội.

Vì vui đùa trẻ nói dối: Trẻ rất thích nô đùa với nhau. Trong khi chơi vui, nhiều lúc trẻ nói dối một số tình tiết để đố nhau hoặc để gây cười. Bởi đối với trẻ, chúng ít quan tâm mình nói dối có hại gì không, miễn sao để chúng vui là được. Thường thì các trường hợp như vậy việc nói dối của trẻ là vô hại.  
 
 
Trong lúc vui đùa với nhau, đôi khi trẻ cũng nói dối. Ảnh: Linh Chi
 
Trẻ nói dối vì lợi ích của mình: Có thể thấy, với trẻ nhỏ ích lợi mà chúng nghĩ rất nhỏ bé, có thể chỉ là một lời khen, muốn có sự yêu thương, quan tâm của cha mẹ, muốn có vài đồng lẻ, một cái bánh hay một món quà mà chúng mong có được từ lâu…, trong một số trường hợp chúng sẽ nói dối và thường bịa ra những điều chúng không làm, chỉ để vừa lòng người lớn và đạt được lợi ích chúng muốn.  
 
Trong gia đình anh Đông, anh chị đặt ra nguyên tắc với cô con gái nhỏ đang học mẫu giáo lớn của mình nếu con được cô giáo khen ở lớp, con sẽ được đi chơi siêu thị hoặc tới khu vui chơi vào ngày chủ nhật. Cô bé Hằng con anh chị rất thích đi chơi nên hay khoe với ba mẹ những việc tốt con làm ở lớp, ví dụ: “Hôm nay, con ngủ ngay buổi trưa không nói chuyện riêng; Con chia quà cho bạn và không tranh giành đồ chơi với bạn; Con giúp cô gập khăn ăn; Con tô chữ ở lớp nhanh nhất và được cô khen…”. Thường thì anh chị ít khi hỏi cô giáo để kiểm tra lời nói của con mà hay khen con giỏi, con ngoan và thực hiện ngay lời hứa với cô bé. Nhưng anh chị đâu biết, nhiều khi Hằng nói dối (bé không làm những việc ấy, hoặc vẫn chưa thật ngoan ở lớp), nhưng bởi bố mẹ không hỏi cô giáo nên cô bé thấy mình hư vẫn được đi chơi thì “tội gì” không nói dối để được hưởng lợi? Vài lần cô bé nói dối có thể bỏ qua, nhưng thật nguy hiểm nếu tình hình này cứ kéo dài và nuôi dưỡng tính cách của cô bé theo thời gian. Trên đây chỉ là ví dụ, nhưng nếu các bậc cha mẹ quan sát có lẽ thấy con mình cũng đôi lần mắc phải thì cần phải kiểm soát những lời nói của trẻ để kịp thời uốn nắn, giáo dục con.  
 
Trẻ nói dối do ảnh hưởng từ người lớn xung quanh: Đây cũng là một nguyên nhân khiến trẻ nói dối và người ảnh hưởng tới trẻ nhiều nhất chính là cha mẹ của chúng.
 
Trong thực tế, có một số việc người lớn cũng nói dối. Ví dụ: Người thân trong gia đình (như ông bà, cô chú, hoặc chính anh, chị trẻ) bị ung thư, nhưng vì không muốn cho bệnh nhân biết mà cha mẹ nói dối người bệnh và vô tình trẻ biết điều ấy. Hoặc cấp trên ở cơ quan gọi điện đến nhà trong ngày nghỉ nói cha, mẹ trẻ phải tới cơ quan có việc gấp. Nhưng vì không muốn đi, họ bịa ra lý do như đang ở quê không lên ngay được (mặc dù vẫn ở nhà) để từ chối lệnh của sếp, việc bịa chuyện ấy được trao đổi bằng điện thoại ngay trước mặt trẻ… Có thể cha mẹ vô tình nói dối trước trẻ, hoặc có khi chỉ vẽ cho chúng cách nói dối (Ví dụ: Trả lời hộ điện thoại nói cha, mẹ cháu đi vắng… để không phải tiếp chuyện người gọi) và còn rất nhiều trường hợp khác, người lớn nói dối mà trẻ nghe và nhìn thấy được… Dù nói dối để đạt được mục đích riêng chăng nữa, thì cũng vô hình chung là một gương xấu cho trẻ nói theo, khiến trẻ bắt đầu mất lòng tin vào cha mẹ mình và dễ nhiễm thói quen này. 
 
Có thể chúng ta từng trải và có những lập luận, suy nghĩ riêng về ích lợi việc mình làm và hiểu là lúc nào nên nói dối, lúc nào không. Song với trẻ thì nói dối vẫn là nói dối. Trong trường hợp bắt buộc phải nói dối (như dấu bệnh tật của người thân), thì cần phải giải thích rõ ràng cho trẻ vì sao mình phải làm thế, điều đó có giúp gì cho người bệnh không?  Tóm lại, để trẻ không nói dối cha mẹ phải làm gương và luôn trung thực.

Linh Chi/Tạp chí Gia đình và Trẻ em


 

 

To Top
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Trang điện tử http://www.giadinhvatreem.vn/ phải được sự đồng ý bằng văn bản của Tạp chí Gia đình và trẻ em.