Bảo vệ quyền trẻ em ở độ tuổi chuyển tiếp sang tuổi trưởng thành

10:23:13 14/07/2020

Trẻ 16-17 tuổi chính là ở thời điểm bước ngoặt, rất cần nhận được sự quan tâm và bảo vệ đặc biệt. Nếu không, các em có rủi ro cao sẽ gặp phải những trải nghiệm tiêu cực như bị xâm hại tình dục, bỏ học, tảo hôn, lao động trẻ em hay nạo phá thai. Những trải nghiệm này không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ em mà còn cản trở sự phát triển bền vững của quốc gia. Do đó, trẻ em trai và trẻ em gái ở độ tuổi chuyển tiếp sang tuổi trưởng thành cần có cơ hội khám phá, phát triển toàn bộ khả năng và phát huy tối đa tiềm năng của mình.



Trẻ 16-17 tuổi rất cần nhận được sự quan tâm đặc biệt. Ảnh minh họa: Thu Hà


Khoảng trống của chính sách


Theo TS. Nguyễn Hải Hữu, nguyên Cục trưởng Cục bảo trợ xã hội, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ LĐTBXH), các chính sách đối với người chưa thành niên từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Dân sự, Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Lao động, Luật Hành chính và Luật Thanh niên… Các quy định này thể hiện quan điểm chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục các em. Dựa trên các quy định đó, Chính phủ cũng đã thể chế được một số chính sách cho các em như: Nghị định 136/2013/NĐ-CP ngày 21 tháng 10 năm 2013; Nghị định 116/2016/NĐ-CP ngày 18/7/2016; Nghị định số 57/2017/NĐ-CP ngày 9/5/2017. Ngoài ra, đối với người chưa thành niên từ đủ 16 đến dưới 18 là người khuyết tật, người nhiễm HIV/AIDS, là người thuộc các hộ nghèo, người dân tộc thiểu số cũng được hưởng các chính sách trợ giúp đối với người khuyết tật, người nhiễm HIV/AIDS, nghèo và người dân tộc thiểu số.


Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật hiện hành về việc áp dụng Công ước quốc tế về quyền trẻ em đối với thanh niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi theo quy định tại Điều 31 và Điều 28, Luật Thanh niên năm 2005 thì luật pháp chính sách ở nước ta còn nhiều khoảng trống. Vì Luật Thanh niên chỉ quy định quyền của nhóm từ đủ 16 đến dưới 18 mang tính nguyên tắc, chưa có quy định cụ thể về chính sách trên tất cả các lĩnh vực phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục và tư pháp, do vậy trên thực tế chưa thực hiện được.


Quyền sống còn: Các chính sách về trợ cấp xã hội, bảo đảm dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe, sử dụng dịch vụ phòng bệnh và khám chữa bệnh, phòng chống tai nạn thương tích đối người chưa thành niên trong độ tuổi 16, 17 chưa được bảo đảm theo quy định của Công ước quốc tế về quyền trẻ em.


Quyền được bảo vệ: Người chưa thành niên trong độ tuổi 16, 17 khi tham gia các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động chưa được hưởng đầy đủ theo các yêu cầu về bảo vệ trẻ em trong quá trình tố tụng quy định tại Điều 70 của Luật Trẻ em. Việc bảo vệ người chưa thành niên trong độ tuổi 16, 17 là nạn nhân của bạo lực, xâm hại tình dục, bóc lột và mua bản cũng chưa đáp ứng quy định của Công ước quốc tế về quyền trẻ em.


Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, các em thuộc nhóm tuổi 16, 17 chưa được hưởng đầy đủ quyền trợ giúp pháp lý vì không còn được xem là trẻ em, trừ khi có khó khăn về tài chính hoặc thuộc các trường hợp khác do Luật này quy định. Đối với những trường hợp mua bán người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, kẻ phạm tội sẽ bị truy tố và xử phạt theo tội mua bán người (Điều 150), chứ không phải tội mua bán trẻ em, khiến cho người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chưa được bảo vệ đầy đủ theo Nghị định thư không bắt buộc về ngăn ngừa, trấn áp và trừng trị tội buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, mà Việt Nam là thành viên.


Quyền được phát triển: Người chưa thành niên độ tuổi 16 và 17 chưa được hưởng đầy đủ các chính sách hỗ trợ trong giáo dục, vui chơi giải trí như trẻ em dưới 16 tuổi.


Quyền được tham gia của người trong độ tuổi 16, 17 cũng chưa được chú trọng đúng mức. Các em thiếu đi sự quan tâm tiếp cận, tìm kiếm thông tin theo quy định pháp luật, phù hợp lứa tuổi và mức độ trưởng thành của các em; ngoài ra, các em thiếu cơ hội để tham gia ý kiến, bày tỏ nguyện vọng vào các vấn đề liên quan tới bản thân.

Mọi trẻ em và trẻ vị thành niên dưới 18 tuổi đều mong muốn có khởi đầu tốt nhất trong cuộc sống, có quyền được bảo vệ. Ảnh minh họa: Thu Hà


Đòi hỏi sự cân bằng giữa việc che chở bảo vệ và tạo cơ hội phát triển


Ở Việt Nam, có khoảng 2,7 triệu người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, hiện tại, Luật Trẻ em định nghĩa trẻ em là người dưới 16 tuổi, trong khi Bộ luật Dân sự quy định tuổi thành niên là từ đủ 18 tuổi đã khiến cho nhóm trẻ 16, 17 tuổi chưa được hưởng đầy đủ các quyền của trẻ em, song cũng chưa có các quyền và nghĩa vụ của người thành niên.


Bà Rana Flowers - Trưởng Đại diện UNICEF Việt Nam cho biết, khoa học đã chứng minh: có hai cửa sổ cơ hội chính để phát triển nguồn vốn nhận thức là trong những năm đầu đời của trẻ, đặc biệt là 1.000 ngày đầu đời, từ khi thụ thai đến khi 2 tuổi.


Cửa sổ cơ hội thứ hai là độ tuổi vị thành niên. Đặc trưng của giai đoạn này là cơ hội phát triển, năng lực, khát vọng, năng lượng và sáng tạo, nhưng bên cạnh đó là tính dễ bị tổn thương. Trẻ vị thành niên có tốc độ phát triển nhanh chóng với phát triển não bộ và thể chất kinh ngạc, khả năng nhận thức tăng cường, bắt đầu dậy thì, nhận thức về giới tính cũng như xuất hiện những năng lực, sức mạnh và kĩ năng mới.


Chúng ta gọi trẻ vị thành niên là “trẻ em” vì não bộ, tâm lý và nhân cách của các em vẫn đang phát triển. Từ góc độ sinh học và thần kinh, bộ não con người tiếp tục phát triển sau tuổi 18 và vỏ não trước trán phát triển cuối cùng. Tại phần não trước trán này, hình thành khả năng đánh giá rủi ro, kiểm soát cảm xúc và kiểm soát những xúc động nhất thời. Chính bởi vậy, bản thân trẻ vị thành niên không có các kỹ năng hay năng lực cần thiết để tránh rủi ro và nguy hiểm giống như người thành niên. Các em khác người lớn ở cách cư xử, cách xử lí vấn đề và cách đưa ra quyết định. Sự chuyển mình từ trẻ em sang người lớn không trắng đen rõ ràng mà là một vùng xám, nơi các năng lực vẫn đang trong quá trình định hình, đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa việc che chở bảo vệ và tạo cơ hội phát triển.


“Đây chính là một trong những lí do vì sao 30 năm trước, ban soạn thảo Công ước về Quyền Trẻ em đã sáng suốt khi định nghĩa trẻ em là bất kì ai dưới 18. Trên thế giới, ngoại trừ 8 quốc gia, số còn lại đều tuân thủ định nghĩa về trẻ em của Công ước. Việt Nam là một trong những quốc gia cuối cùng chưa áp dụng và chúng tôi tin rằng các bạn sẽ nhanh chóng thu hẹp khoảng cách này”, bà Rana Flowers nói.


Quá trình chuyển dịch dân số của Việt Nam đang dần trở thành hiện thực. 10 năm nữa, dân số trẻ hiện nay sẽ không còn. Khi Việt Nam đang bắt đầu xây dựng Chiến lược/Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội mới, thì các ưu tiên của trẻ em cần được lồng ghép trong các kế hoạch trung và dài hạn và quan trọng nhất là ngân sách; cần đảm bảo mọi trẻ em và trẻ vị thành niên dưới 18 tuổi đều có khởi đầu tốt nhất trong cuộc sống, có quyền được bảo vệ và những khả năng đang hình thành của các em được nuôi dưỡng để phát huy trọn vẹn.


Châu Anh/Tc GĐ&TE


 

 

To Top
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Trang điện tử http://www.giadinhvatreem.vn/ phải được sự đồng ý bằng văn bản của Tạp chí Gia đình và trẻ em.