Đừng biến trẻ em làm việc thành lao động trẻ em!

08:00:38 09/03/2015

Việt Nam là nước đầu tiên trong khu vực châu Á và là nước thứ hai trên thế giới tham gia Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em.



Sự quan tâm bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em (BVCSGDTE) đã được thể chế hóa trong Hiến pháp, hệ thống pháp luật và các chương trình quốc gia BVCSTE. Tuy nhiên, trên thực tế, mức thu nhập đầu người ở Việt Nam còn thấp, tình trạng chênh lệch mức sống giữa các nhóm dân cư, các vùng miền gia tăng, số TE có hoàn cảnh đặc biệt phải dấn thân vào cuộc mưu sinh ngày càng tăng lên. 
 
Tuổi thơ trên cánh đồng muối. Ảnh: Trần Văn Yên
 
Thực trạng lao động trẻ em (LĐTE) ở Việt Nam
 
Theo “Báo cáo quốc gia về LĐTE 2012” do Viện Khoa học Lao động Xã hội, Bộ LĐTBXH thực hiện với sự hỗ trợ kỹ thuật của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thông qua Chương trình quốc tế về xóa bỏ LĐTE (IPEC) thì Việt Nam có khoảng 1/6 (2,83 triệu TE) trong tổng số trên 18,3 triệu TE đang tham gia hoạt động kinh tế (HĐKT). Trong đó, 42,6% là TE gái. Gần 86% TE HĐKT sống ở nông thôn, vùng cao và 2/3 số này thuộc nhóm 15-17 tuổi. Tuổi bắt đầu tham gia lao động phổ biến là 12 (khoảng 41,6% TE tham gia HĐKT học dở dang và 2% chưa từng đến trường). Trong số này, có 1,75 triệu TE thuộc nhóm LĐTE, chiếm 9,6 dân số TE và khoảng 62% tổng số TE HĐKT.
Thời gian làm việc của các em khá dài, với khoảng 27,4% TE làm việc trên 42 giờ/tuần và có tới 70% HĐKT trong nông nghiệp. Về nguyên nhân dẫn đến tình trạng TE tham gia HĐKT, khoảng 1/3 cho biết phải làm việc và 1/4 lựa chọn làm việc và học nghề để có thu nhập giúp gia đình (khoảng 38% hộ gia đình có mức thu nhập bình quân trên 4,5 triệu đồng/tháng. 
 
Về lĩnh vực lao động, có khoảng 67% LĐTE làm việc trong nông nghiệp, 15,7% trong công nghiệp - xây dựng và 16,7% trong khu vực dịch vụ, 81% TE làm việc chủ yếu trong 17 công việc chính, trong đó có những công việc dễ bị tai nạn, nguy hiểm, điều kiện lao động không đảm bảo, dễ tổn thương đến việc phát triển thể chất. Đặc biệt, có gần 7,2 triệu TE từ 5-17 tuổi có nguy cơ làm trong các nghề thuộc nhóm nghề bị cấm sử dụng trẻ chưa thành niên…
 
 
Tìm vàng. Ảnh: Nguyễn Thanh Thiệp 
 
Để TE được làm việc và LĐTE được giảm thiểu    
 
Để góp phần thực hiện mục tiêu toàn cầu về xóa bỏ các hình thức LĐTE tồi tệ nhất vào năm 2016, trong năm 2014, Bộ LĐTBXH và ILO đã tổ chức hội thảo “Xây dựng dự án hỗ trợ năng lực phòng ngừa và giảm thiểu LĐTE tại Việt Nam”, nhiều ý kiến phản ánh và đóng góp từ cấp cơ sở, chủ sử dụng lao động, cơ quan quản lý đã được đưa ra.
 
Ông Nguyễn Minh Trí, Phòng LĐTBXH quận Tân Phú, một quận ven đô có rất nhiều LĐTE nhập cư cho biết: “Chúng tôi kiểm tra, cứ 10 cơ sở có sử dụng lao động thì có tới 9 không phép, kể cả cơ sở được cấp phép cũng không ký hợp đồng lao động. Hỏi thì được trả lời là nếu ký thì sẽ chịu rất nhiều ràng buộc về luật, sẽ rắc rối về sau. Có chủ sử dụng lao động cũng “nghiên cứu” và chỉ ra: “Luật lao động cho phép ký hợp đồng với lao động đủ 15 tuổi (tuần làm việc không quá 8 giờ) nhưng Luật BVCSTE lại cho rằng trẻ chưa đủ 16 tuổi được xem là trẻ vị thành niên, không được ký kết gì!”. 
 
Đa số, chủ cứ “tuyển” các LĐTE từ các tỉnh, nhiều em chỉ mới 11-12 tuổi được gia đình cho đi và không biết gì đến lương bổng của mình. Một năm, chủ gởi về cho gia đình các em cỡ 15-20 triệu đồng là gia đình các em “mừng húm” bởi họ không biết gì về Luật lao động, chủ đừng giựt tiền là xem như “đàng hoàng” rồi! 
 
Khi kiểm tra, các cơ sở vi phạm bị đình chỉ, các LĐTE được trả về quê. Im ắng ít hôm, chủ lại “tuyển” đợt mới, đâu lại vào đấy. Có cung ắt có cầu! Chúng ta nên hiểu TE nghèo cần làm việc để mưu sinh là thực tế có thật, vấn đề là làm thế nào để bảo đảm quyền lợi cho các em.
 
Trong một cuộc trao đổi với báo chí về vấn đề này, nguyên Thứ trưởng Bộ LĐTBXH Doãn Mậu Diệp cho biết: “Trước đây, chúng ta vẫn chưa phân biệt rạch ròi khái niệm “TE làm việc” và “lao động TE”. TE từ 5-11 tuổi lao động dưới 1 giờ/ ngày, trẻ từ 12-14 tuổi lao động dưới 4 giờ/ngày, trẻ từ 15-17 tuổi làm việc dưới 7 giờ/ngày trong điều kiện bình thường, không bắt buộc quá sức, không tổn hại đến tinh thần và thể chất nên được xem là trẻ-em-làm-việc. Điều này hết sức bình thường trong điều kiện kinh tế của các nước đang phát triển như Việt Nam hiện nay”. Và “Tỉ lệ LĐTE Việt Nam hiện chiếm 10% là thấp hơn mốc mười mấy phần trăm so với các nước trong khu vực. LĐTE không trầm trọng như một số nước, chúng ta nên có cái nhìn xác đáng, chân thực về vấn đề này để không anh hưởng đến kinh tế, nhất là việc xuất khẩu hàng hóa. Đây là vấn đề bình thường mà quốc gia đang phát triển nào trên thế giới cũng phải đối mặt. Công ước về Quyền TE với các điểm chính là sinh tồn, phát triển, được bảo vệ… nên nếu để TE tham gia LĐ sớm sẽ ảnh hưởng các quyền này. Tuy nhiên, không phải tất cả LĐTE làm việc đều là lao động bắt buộc, các em cần làm việc để mưu sinh vì hoàn cảnh nhưng cần phải được bảo vệ để vẫn được vui chơi, giải trí, không làm việc quá sức…”.
 
 
Cùng trâu cày ruộng. Ảnh: Đinh Mạnh Tài.
 
Vấn đề quan trọng mà chúng ta nên làm là nỗ lực để giảm thiểu số LĐTE, chuyển qua TE làm việc, nghĩa là TE được đóng góp sức lao động nhưng được nghỉ ngơi, vui chơi theo lứa tuổi của mình, được tận hưởng niềm vui tuổi thơ. Song song đó là đừng biến TE làm việc thành LĐTE. Để đạt được điều này, cần tăng cường các chính sách xã hội cho TE, tăng cường nhận thức của người dân, gia đình về quyền lợi của TE nhiều hơn nữa!
 
Ông Gyorgy Sziracki - Trưởng đại diện tổ chức ILO tại Việt Nam cũng cho rằng, Việt Nam có sự tăng trưởng kinh tế đáng kể, tạo ra nhiều được nhiều việc làm nhưng cần chú trọng đến việc sử dụng LĐTE và tuân thủ các qui định quốc tế về vấn đề này. Nếu không, hàng hóa từ các doanh nghiệp làm ra có sử dụng LĐTE (qua điều tra của các Tổ chức phi chính phủ) sẽ không được chấp nhận trên thị trường quốc tế, và như thế kinh tế bị ngưng trệ, ảnh hưởng đến xã hội, gia đình của trẻ, tiếp tục tạo cái vòng luẩn quẩn cho sự phát triển của TE.
 

Hồng Liên


 

 

To Top
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Trang điện tử http://www.giadinhvatreem.vn/ phải được sự đồng ý bằng văn bản của Tạp chí Gia đình và trẻ em.