Đi trong màu xanh Thanh Sơn

16:20:52 14/09/2018

Thấy một miền xanh khi vào đất Thanh Sơn, mênh mang những cánh đồng cao thấp, qua những triền đồi, rồi trập trùng núi cao rừng đại ngàn suối reo thác đổ.




Thanh Sơn xanh.
 
Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt
 
Đi từ quốc lộ 32 ngược lên Tây Bắc, qua những địa danh Sơn Tây, Trung Hà, Cổ Tiết… miền đồng bằng dần lùi lại phía sau. Bây giờ, trước mắt chúng tôi là huyện vùng cao Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ với những “rừng cọ, đồi chè” ngút ngàn.
 
Mây trời ở đất Thanh Sơn như xanh trong hơn, những cụm mây mùa thu trắng xốp nhẹ tênh trên vòm trời cao, trực chờ như tan ra trong một hơi thở nhẹ. Xen những cánh đồng ngàn ngạt, là núi đồi thân thuộc nhưng đầy bí ẩn. 
 
Rừng cọ có một sức sống bền bỉ, tự tái sinh mạnh mẽ, bám lấy đồi núi, làng bản. Sức hấp dẫn từ vẻ đẹp của những rừng cọ đã cuốn hút chúng tôi mãnh liệt. Thật kỳ diệu, một năm cọ chỉ ra đúng 12 tầu lá, ứng với 12 tháng. Cọ không chỉ đẹp mà nó còn có tác dụng rất lớn với đời sống con người. Tất cả những thứ trên cây cọ đều có thể phục vụ cho cuộc sống con người: Lá cọ dùng để lợp nhà, khâu nón, thân cọ làm cột nhà, máng nước, máng lợn, chõ đồ xôi… 
 
Cây cọ có rải rác ở nhiều nơi của Phú Thọ, đặc biệt là trên những triền đồi trung du như Cẩm Khê, Thanh Sơn, Yên Lập cây cọ trải dài rợp bóng, bát ngát một màu xanh. Ở góc nhìn nào cũng thấy đất Thanh Sơn xanh mướt rừng cọ đồi chè, hơn cả hình ảnh, nó tượng trưng cho sự gần gụi, gắn bó bao đời. Bóng cọ xòe ô trong nắng mai, hay đêm trăng tỏa… Những gì vững bền đều phong trần, bền bỉ, cây lá cũng như người vậy. 
 

Rừng cọ có một sức sống bền bỉ, tự tái sinh mạnh mẽ, bám lấy đồi núi, làng bản.
 
Cây cọ mang lại nhiều lợi ích về mặt kinh tế từ lá, thân, quả. Mái nhà lợp lá cọ, cái chổi cọ, nón lá cọ, hay cơm nắm lá cọ… Vào thu độ tháng 7, tháng 8 cọ bắt đầu ra hoa kết trái, đến cuối tháng 10 khi quả cọ ngả màu tím sẫm, quả căng bóng, tròn đều là có thể hái về để chế biến món ỏm cọ. Quả càng già thì ỏm càng ngon. Có hai loại cọ nếp và cọ tẻ, mặc dù hương vị giống nhau nhưng khác nhau ở độ mềm dẻo, béo ngậy, chỉ những người “sành cọ” mới phân biệt được. Cọ được xóc nhiều lần, tay vò sát vào rổ để loại bớt lớp vỏ ngoài, đem rửa sạch rồi luộc hay còn gọi là ỏm. Cọ ỏm luôn là đặc sản thu hút bất cứ ai mỗi khi đông đến cọ về.
 
Để có một nồi cọ ỏm ngon, khi nước sôi lăn tăn cho cọ vào, đậy vung đun nhỏ lửa. Nếu không canh đúng phần lửa, phần nước cho đều thì quả cọ sẽ chát và cứng, không ăn được. Om cho đến khi dầu cọ từ quả chiết ra, nổi lớp vàng trên mặt nước, bám vào thành nồi, động vào thấy quả cọ mềm, khi ấy cọ đã chín, vớt cọ ra sau đó rắc đường và cho một ít mỡ gà trộn đều là ăn được. Cọ ỏm - một thứ quà quê dân dã đã trở thành đặc sản níu lòng du khách thập phương. Những ngày đông, khi cái lạnh len lỏi qua từng ngõ xóm cũng là vào mùa quả cọ già, nhìn những thúng cọ ỏm trên chiếc xe đạp của người bán hàng rong nóng hôi hổi, hơi nóng phả ra từ trong bọc ni lông quyện cùng mùi thơm thoang thoảng khiến người ta khó lòng lướt qua. Nhâm nhi cọ ỏm trong những cơn gió đầu mùa se lạnh thấy ấm áp lạ thường, cùi cọ dày, màu vàng ươm có vị chát và bùi ngậy như mang chút sương gió tảo tần mang theo cả nếp sống ân tình của người dân Đất Tổ. 
 
Không chỉ đẹp với những đồi chè xanh ngút ngát mà Thanh Sơn còn được biết đến với những thác nước đẹp tuyệt vời đang ngày đêm tung bọt trắng xóa như thác Mây xã Hương Cần và thác Mơ xã Cự Thắng. 
 
Thác Mây được biết đến với nhiều tầng thác đẹp, hệ động, thực vật rất phong phú. Vẻ đẹp hoang sơ nơi đây đã tạo nên điểm du lịch sinh thái, khám phá, mạo hiểm đầy hấp dẫn…
 
Thác Mây thuộc xã Hương Cần, nằm cách trung tâm huyện Thanh Sơn khoảng 25km. Trên đỉnh núi Hem có một hồ nước nhỏ, nước từ đó đổ xuống sườn núi tạo thành suối Hem và nhiều tầng thác liên hoàn kế tiếp nhau, gọi là thác Mây. Thác Mây gồm 13 thác nước lớn nhỏ, trong đó thác cao nhất là thác Thượng với nhiều cột nước tung bọt trắng xóa. Những ngày trong xanh, hòa cùng màu xanh của núi rừng và màu xanh của trời là những dòng thác như giải lụa mềm giữa trời. Nhiều thác nước lớn nhỏ đã tạo nên những cung bậc âm thanh khác nhau, có thác nước đổ rào rào, có thác nước chảy róc rách giống như những bản nhạc của thiên nhiên. Tới gần thác, không khí như dịu mát hẳn, khác biệt với không khí bên ngoài, du khách có thể đắm mình trong dòng nước suối trong mát sau khi khám phá bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp. 

Thác Mơ.
 
Thác Mơ thuộc xã Cự Thắng, cách trung tâm huyện 15km. Thác Mơ có đến 9 tầng khác nhau, từ xa, đã nghe tiếng thác nước đổ rì rào như kể câu chuyện vĩnh cửu của thời gian. Thác được vây quanh bởi những ngọn núi xanh mát, hệ động thực vật nguyên sinh phong phú, đa dạng. Cây lá hoang dại rậm rì, xanh um, sau những trận mưa tơi bời, đã thấy cái se se mùa thu chầm chậm heo may. Hai bên đường có nhiều cây cổ thụ cao sừng sững, ở tầng thấp hơn là cây cỏ và dày đặc những dây leo chằng chịt. Càng đi lên, càng cảm thấy như bị cuốn vào một câu chuyện đầy bí ẩn giữa không gian tĩnh mịch, bốn bề là núi rừng xen lẫn là tiếng ầm ầm của thác, bụi nước tỏa thành làn sương huyền ảo, mơ màng, cảm giác thiên nhiên và con người như hòa quyện vào nhau.


Thu hoạch chè.
 
“Lạ lùng rêu đá, đậm đà thịt chua” 
 
Chuyện kể rằng, trước đây người Mường không có vật dụng để bảo quản thịt lâu dài nên họ nghĩ ra cách làm thịt chua để giữ được lâu. Thịt lợn mổ xong được cắt thành miếng to, đem đi ướp muối rồi cất đi sử dụng dần. Về sau, trong quá trình chế biến, người ta tẩm ướp thêm nhiều gia vị khác và dần hình thành món thịt chua đặc sản như ngày hôm nay. 
 
Cùng với thịt nướng thì phần rang thính cũng quan trọng không kém. Đối với thịt chua thì thính là nguyên liệu không thể thiếu được. Gạo, ngô loại ngon, cho lên bếp rang vàng, khi thấy thơm thì bắt đầu đem xay nhuyễn thành bột, cùng với các loại gia vị khác trộn vào thịt đã thái. Thịt được trộn đều với gia vị xong bắt đầu cho vào ống nứa khô, lớp đáy và lớp ngoài cùng lót lá ổi, sau đó đem ủ khoảng 3 - 4 ngày thì ăn được. Theo kinh nghiệm của bà con người Mường ở Thanh Sơn thì dùng ống nứa sẽ đảm bảo không để không lọt không khí vào, còn lá ổi phủ trên để chống ẩm mốc.
 
Thịt chua Thanh Sơn thường ăn kèm với bánh tráng, lá sung, lá ổi, lá đinh lăng... và chấm cùng tương ớt hạt tiêu. Ngoài ra, có thể kèm rau húng, bạc hà, rau mùi tùy thích. Gói chút thịt chua vào chiếc lá sung hoặc lá ổi, đinh lăng rồi chấm vào tương ớt, vị béo ngậy và ngọt của thịt, giòn của bì, vị mặn vừa của gia vị lẫn chút chua lên men tự nhiên, thêm tí cay của ớt, chan chát của ổi và đinh lăng, ăn đến đâu thật biết đến đó. Có lẽ vì vậy mà ai đến với Thanh Sơn cũng không thể bỏ qua món ăn dân dã nhưng vô cùng hấp dẫn này.


Thiên nhiên Thanh Sơn hấp dẫn du khách.
 
 Cây cọ có rải rác ở nhiều nơi của Phú Thọ, đặc biệt là trên những triền đồi trung du như Cẩm Khê, Thanh Sơn, Yên Lập cây cọ trải dài rợp bóng, bát ngát một màu xanh. Ở góc nhìn nào cũng thấy đất Thanh Sơn xanh mướt rừng cọ đồi chè, hơn cả hình ảnh, nó tượng trưng cho sự gần gụi, gắn bó bao đời. Bóng cọ xòe ô trong nắng mai, hay đêm trăng tỏa… Những gì vững bền đều phong trần, bền bỉ, cây lá cũng như người vậy. 
 
 

Nguyễn Sơn Hòa - Lam Lĩnh/GĐTE


 

 

To Top
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Trang điện tử http://www.giadinhvatreem.vn/ phải được sự đồng ý bằng văn bản của Tạp chí Gia đình và trẻ em.